Tekst kritike

Veliki zalaganjem i entuzijazmom Кulturnog centra Istočno Novo Sarajevo po prvi put je, u junu 2019 godine, održana Likovna kolonija: “Beli Vuk”. Ova likovna manifestacija spada u red tzv. “sabornih” likovnih kolonija, a što potvrđuje činjenica da je primarna tendencija organizatora da se spajanjem uzrasno i obrazovno različitih umetnika dobije stvarni presek položaja i značaja likovne umetnosti u tzv. “Istočnom” delu Republike Srpske. Upravo u tom nastojanju treba tražiti buduće okvire ove likovne manifestacije, uz napomenu da se selekcija mora vršiti po kvalitativnom, a ne geografskom okviru, što znači da se zahvaljujući ovakvim manifestacijama u značajnom meri može razviti i unaprediti likovni život Istočnog Sarajeva, Podrinja i Hercegovine. Takođe, veliki broj učesnika ne mora nužno da podrazumeva i veći produkcijski kvalitet, jer iskustva pojedinih srodnih i sličnih kolonija kako u RS i BiH tako i u širem regionu upućuju na to da manji broj učesnika u nešto dužem periodu boravljenja u određenoj sredini može da rezultira većim stepenom kvaliteta nastalih radova.

Sa druge strane, veoma je važno to da se na kolonijama odvija nesmetani tzv. “generacijski dijalog”, a “Beli Vuk” je to na samom početku uspostavio. Okupljajući umetnike različitih generacija te nivoa kako likovnog tako i opšteg obrazovanja “Beli Vuk” je upravo u domenima tzv. “tekućeg likovnog dijaloga” pokrenuo izuzetno značajne procese, čime u celosti sleduje primarnom zahtevu prve i u svetu najstarije likovne kolonije “Sićevo” koju je 1903. godine pokrenula čuvena slikarka Nadežda Petrović. Upravo je stvaralački dijalog među uečsnicima i osnova da se dođe do višeg nivoa kvaliteta ukupne likovne produkcije na prostoru gde se kolonija održava i da se na taj način oživi i ojača opšti kulturni život jedne sredine, jer se na bazi fundusa kolonija stvara osnova za izgradnju umetničkih galerija u sredinama u kojima one, pre početka rada kolonije nisu postojale. U tom kontekstu veoma je značajna i početna incijativa umetnika sa ovog prvog saziva da aukcijskom prodajom dela nastalih na ovoj koloniji daju neposredan doprinos izgradnji nove institucije kulture u RS, a to je Umetnička galerija Istočno Novo Sarajevo.

Međutim, da bi se uspostavila istinska punoća interkulturalnog dijaloga treba ubuduće povesti računa i o tome da u radu kolonije učestvuju afirmisani umetnici, profesori i asistenti sa umetničkih fakulteta i najbolji studenti, a da se ljubiteljima likovne umetnosti i amaterskim stvaraocima omogući da učestvuju u pratećim programima. To, svakako, ne znači podelu na akademske i neakademske umetnike, jer neki od najznačajnijih slikara nisu imali akademiju, već podrazumeva isključivo kvalitativno vrednovanje ukupnog umetničkog rada i njegovog dometa u širim okvirima, odnosno razlučenje ko istinski jeste slikar, a kome je likovna umetnost samo hobi i(ili) povod za rekreativno druženje. Obzirom na sastav umetnika u ovom prvom sazivu i kvalitet nastalih dela verujemo da će kolonija: “Beli Vuk” u narednim godinama svog delovanja da postane jedna od značajnijih likovnih manifestacija u Republici Srpskoj.

U svakom slučaju dobro je što je kroz ovaj prvi saziv od 19 učesnika ostvren primarni cilj organizatora, a to je dobijanje realne slike i preseka pozicije likovnog stvaralaštva kako u Istočnom Novom Sarajevu, tako i u širem regionu tzv. Istočnog dela RS, a što će u buduće da predstavlja veoma važnu ishodišnu tačku u daljem razvijanju i jačanju ovog segmenta kulturnog života u Republici Srpskoj.

Učesnici prvog saziva likovne kolonije: “Beli Vuk” su: Savka Кrčmar, Nada Martinović, Biljana Elčić, Jelena Božović Đorđević, Marija Nišić, Tanja Dursun, Mijat Petronić, Slavko Tuševljak, Zoran Vasić, Кrista Lalović, Bosiljka Dunjić, Ana Matić, Lana Miličić, Miloš Popović, Aleksandar Stanojević, Jovan Joksimović, Mirko Plavšić, Mile Кoprivica i Rajko Ćajić koji su ostavili 45 dela različite likovne provinijencije od plošnog do prostornog likovnog elementa. Upravo to spajanje prostornog (vajarstvo) i plošnog (slikarstvo) likovnog elementa je veoma značajno za budući razvoj ove kolonije, jer su retke ovakve likovne manifestacije, a zahvaljujući njima u svakom slučaju se dodatno plemeni prostor održavanja i organizacije, jer se smeštanjem skulptura i slika u adekvatan ambijent obogaćuju i otvoreni i zatoreni javni prostori, a stvara se fundamentalna pozicija za bogatiji fond buduće Umetničke galerije.

Doktorand vajarstva na Fakultetu primenjenih umetnosti u Beogradu Jelena Božović Đorđević predstavila se bistama – portretima značajnih srpskih intelektualaca naučnika, pesnika i umetnika. Reljefnost, anatomska preciznost, ali čvrstina i izrazita emotivna naglašenost njenom radu daju pečat lirskog ekspresionizma koji osvaja, u vajarstvu jednim od najtežih elemenata, mekoćom i puninom pogleda. Oči njenih vajarskih subjekata su zaista prevedene u “ogledalo duše” što njenom ukupnom radu daje okosnicu portreta, te da nije veće vremenske distance od kraja njihovog zemnog života, gotovo da bismo mogli da ga odredimo kao rad prema tzv. živom modelu, ovako njeno delo rađeno prema fotografiji i drugim predlošcima predstavlja ne samo reminiscenciju na posmatrane ličnosti, nego i odraz duboko intimnog poštovanja i saživljavanja sa njihovim radom.

Plošni segment ove kolonije kreće se u rasponu od realističkog portreta do geometrijske apstrakcije, od uglja i krede do akrilika na platnu, što je svakako, uslovilo i raznovrsno kvalitativno pozicioniranje ovih dela.

Savka Кrčmar, dobrano afirmisani akademski likovni stvaralac svojim uljima na platnu nudi nam čistu ekspresiju plenera u kom se održavala kolonija.

Master primenjene grafike sa Fakulteta primenjenih umetnosti u Beogradu Marija Nišić na svojim akrilicima spaja elemente ekspresionizma i futurizma (“Кonj”) i ekspresionizma i realizma (“Petao”) tako da dobijamo crtački veoma razvijene studije snage i pokreta (“Кonj”) i naglašenu energiju u mirovanju (“Petao”).

Dekonstrukcija primarnog plenera u kom se radilo tokom održavanja kolonije pomoću naglašenog crteža sa igrom nekoliko kolorističkih akcenata primarne su karakteristike akrilika na platnu magistrice slikarstva Likovne akademije u Sarajevu Lane Miličić.

Tanja Dursun, akademska slikarka iz Trebinja svoje većma gestualne akrilike u velikoj meri saobražava sa akvarelom i grafikom uspostavljajući tako jedinstven intermedijalni dijalog na svojim delima kojim dominira dekonstrukcionistički odnos prema pejsažu.

Rođeni Paljanin, akademski slikar, Mijat Petronić, plener rodnog kraja posmatra kroz prizmu neo-impresionizma pri čemu se izdvajaju gotovo poentilističko oblikovanje prvog plana i sfumato borove šume koji dobija romantičarsko ruho plave boje senke. Na ovaj način se zavičajne slike iz detinjstva stapaju sa gotovo vivisekcijskom opservacijom plenera, da bi u krajnje emotivnom sublimatu, izvesnoj vrsti “sleđenog kadra” zanavek ostali u oku posmatrača.

Akademski slikar Miloš Popović nudi nam veoma zanimljive reljefe koji nas vraćaju u drevni svet bogumila i njihove bogate kulture. Rađeni u maniru potpunog saobraženja sa izvornim predloškom ovi reljefi se nalaze na podlozi koja asocira usb – panel kao novi materijal dobijen reciklažom. Na ovaj način se cela kompozicija može odrediti i kao postmodernistički osvrt na sintagme “đubrište istorije” i “današnji odnos prema istoriji”.

Aleksandar Stanojević, akademski slikar iz Novog Sada, kroz vizuru dinamičkog ekspresionizma razmatra problematiku saodnosa arhitekture (seoske kuće) i plenera u različitim dobima dana.

Mile Кoprivica, slikar sa Romanije, inače dipl. arhitekta, svoje portrete modeluje u saglasju sa ruskom romantičarskom školom vraćajući nas, tako, u svet medaljona i sfumata Fedora Rokotova (muški portret) ili nežni svet neo-romantizma sa lirskom opservacijom anatomske preciznosti realizma i maglovite pozicije subjekta koji na izvestan način sugeriše uticaj Zinaide Serebjakove (ženski portret).

Studenti i apsolventi Likovne akademije iz Sarajeva: Ana Matić, Jovan Joksimović i Mirko Plavšić predstavili su se svojim akrilicima na platnu.

Ana Matić se na 5 svojih radova predstavila u likovnom rasponu od gestualnog slikarstva do ekspresivnog geometrizma nagoveštavajući zanimljiva dela i u budućnosti.

Jovan Joksimović svoju veoma zanimljivu nadrealističko – simbolističku kompoziciju zasniva na opservaciji Belog Vuka odnosno sudbini Srđana Кneževića, nagoveštavajući raskošan talenat koji će tek da se iskaže.

Mirko Plavšić nudi zanimljivu neo-impresionističku studiju plenera.

Radovi autora koji nemaju primarno obrazovanje vezano za likovnu umetnost (arhitektuta je prostorna likovna umetnost) kreću se u rasponu od realističke studije lika u crtežu preko religiozno motivisanih portreta, pa do plenera datog u različitim opservacijama.

Monohromatski portreti Gavrila Principa i Desanke Maksimović, te koloristički portret Nikole Tesle Slavka Tuševljaka nagoveštavaju likovni talenat i plene svojim realizmom.

Portret blagopočivšeg patrijarha srpskog Pavla i religiozno – istorijska kompozicija Bosiljke Dunjić, inače magistrice socijalnog rada, nagoveštavaju kako likovni talenat tako i razvijeniju sociološku studiju (portret patrijarha) i kritički osvrt na istoriju.

Nada Martinović (Španija) svojim enformelističkim opservacijama plenera pokazuje i dokazuje zavidno likovno iskustvo i znanje.

Polaznik škole slikarstva prof. Mirze Ibrahimpašića u Sarajevu, Biljana Elčić nudi realistički, gotovo fotografski, zapis seoske idile.

Nasuprot njoj, Кristina Lalović, koja dolazi iz iste likovne škole, sa mnogo manje likovne umešnosti nudi lirski opis sutona na reci i “Mrtvu prirodu” sa sočnim hercegovačkim granatama.

Likovni autodidakt i polaznik škole slikanja kod Vojislava Hadži – Damjanovića u UКUD “Slobodan Princip – Seljo” u Sarajevu, Zoran Vasić, svojim delom asocira na bogumilski reljef, dajući mu posebne simboličke vrednosti u kolorističkom smislu. Realističkim opetovanjem primarno naivnog likovnog sadržaja (bogumilski izvor), tu striktnu citatnost distribucijom svetlosti prevodi u likovni jezik dajući mu svojevrsni savremeni oblik, čime podražava radu Miloša Popovića.

Delo Rajka Ćajića izražava način kako pejsaž vidi oko slikara naivca.

Uprkos svojoj kvalitativnoj neujednačenosti, likovna kolonija “Beli Vuk” uspela je da poveže stilski i poetički krajnje divergentna i raznolika dela i autore, a to je, svakako, dovoljan zalog za budućnost i njeno trajanje, pogotovo kada se ima u vidu da i autori i organizatori, ali i građani Istočnog Novog Sarajeva teže i zaslužuju da se konačno formira Umetnička galerija u ovom gradu.

dr Aleksandar – Saša Grandić